Nasza teoria

Często po ukończeniu naszego testu osobowości pada pytanie “Co oznaczają te pięć litery?”. Oczywiście chodzi nam tutaj o takie tajemnicze akronimy jak INTJ-A, ENFP-T, czy ESTJ-A. Jak już zapewne przeczytałeś w darmowych Opisach Typów Osobowości lub w dostępnych na stronie artykułach, każda litera dotyczy konkretnej cechy, wraz z dodatkowym wariantem na końcu. Zanim jednak omówimy te cechy zróbmy małą historyczną dygresję.

Od początków dziejów ludzkości zawsze usiłowaliśmy jakoś samych siebie opisać, lub sklasyfikować. Zaczynając od czterech temperamentów starożytnych cywilizacji – sangwinika, choleryka, melancholika i flegmatyka– do ostatnich osiągnięć w zakresie psychologii, ludzie niestrudzenie poszukiwali dobrego, niezawodnego sposobu na ukształtowanie jasno określonego modelu dla czegoś tak skomplikowanego i płynnego w swej naturze jak ludzka osobowość. Choć nadal jesteśmy dalecy od tego, to jednak współczesne modele wyjaśniają większość cech naszej osobowości i przewidują z dużym stopniem prawdopodobieństwa nasze zachowanie w konkretnych okolicznościach.

Po powyższym oświadczeniu należy mimo wszystko pamiętać, że bez względu na to, którym z modeli posłużymy się, nasza osobowość jest tylko jednym z wielu aspektów, a nasze działania są również podyktowane uwarunkowaniami środowiska, doświadczeniem i indywidualnie postawionymi sobie celami. W naszym typach osobowości i Profilach Premium, opisujemy jak osoby o konkretnym typie osobowości najprawdopodobniej zachowają się, jednakże nie należy zapominać, że są to tylko wskaźniki i tendencje, a nie zdefiniowane wytyczne czy odpowiedzi. Różnica pomiędzy 10% a 80 % trafności w określeniu cechy jest duża. Informacje tu zawarte mają na celu zainspirowanie rozwoju osobistego i pomoc w lepszym zrozumieniu innych i nie powinno się ich traktować jak ewangelię.

W naszym podejściu kierujemy się dwiema różnymi teoriami filozoficznymi. Jedna z nich sięga początków wieku XX i jest pomysłodawcą teorii Carla Gustava Junga, ojca psychologii analitycznej. Jungowska teoria typów psychologicznych odniosła największy wpływ na utworzenie typologii osobowości, zainspirowała wiele różnych teorii, między innymi i naszą. Jedną z kluczowych koncepcji jest rozwinięcie pojęć Introwersji i Ektrawersji, w myśl tej teorii każdy człowiek znajduje się po stronie jednej z tych kategorii, z dominacją w świecie wewnętrznym (Introwertyk), albo w świecie zewnętrznym (Ekstrawertyk). Dzisiaj te terminy występują nieraz pod innymi nazwami, synonimem ekstrawertyzmu jest sprawność społeczna, jednakże oryginalne definicje jungowskie koncentrowały się wokół źródła z którego człowiek czerpie swoją energie. W takim świetle introwersja nie oznacza onieśmielenia, a ekstrawersja nie musi wcale oznaczać dobrych umiejętności społecznych.

Poza introwersją i ekstrawersją Jung również utworzył kilka dodatkowych pojęć. Te, które są dla nas najistotniejsze to tzw. funkcje osądzania (myślenia lub odczuwania) oraz funkcje postrzegania (poznania lub intuicji). Zgodnie z koncepcją Junga każda osoba posiada preferencje co do jednej z tych funkcji kognitywnych i w naturalny sposób polega na niej w sytuacjach dnia codziennego. Te funkcje zostały też zdefiniowane jako introwersja lub ektrawersja danej osoby, na przykład dominującą funkcją danej osoby jest odczuwanie introwertyczne, dlatego najprawdopodobniej jego procesy myślowe będą przebiegać inaczej niż u człowieka z dominującą funkcją odczuwania ektrawertycznego.

Katharine Cook Briggs w roku 1920, zwróciła uwagę na teorię Junga, stając się później współtwórcą jednego z najbardziej dziś popularnych wskaźników osobowości, znanego pod nazwą Myers-Briggs Type Indicator® (MBTI®). Briggs była nauczycielką entuzjastycznie zainteresowaną typologią osobowości, jeszcze zanim zapoznała się z pismami Junga stworzyła własną teorię. Wraz ze swoją córką Isabel Briggs Myers, rowinęły one wygodny sposób oznaczania jungowskich preferencji każdego z typów osobowości, w ten sposób powstały czteroliterowe akronimy.

Osoby zainteresowane pogłębionym zapoznaniem się z tematem powinny przeczytać “Gifts Differing: Understanding Personality Type” (tł. “Rozróżnianie Darów: Zrozumienie Typów Osobowości”) autorstwa Isabel Briggs Myers. Ponieważ w naszym modelu inaczej definiujemy cechy i typy osobowości, w tym artykule nie będziemy bliżej analizować koncepcji Jungowskich, ani związanych z nimi teorii.

Ze względu na prostotę i wygodę użycia tego czteroliterowego modelu posługuje się nim obecnie kilka różnych teorii i metod, takich jak na przykład Socjonika, Klasyfikacja Temperamenów Według Keirsey’a (ang. Keirsey Temperament Sorter), Interaktywne Style Lindy Berens i wiele innych. Jednakże należy pamiętać, że choć te akronimy są prawie identyczne lub bardzo podobne do siebie ich znaczenie nie zawsze się ze sobą pokrywa. Poświęcając tak dużo miejsca na wstęp pragniemy zaznaczyć, że jednym z powodów jest fakt, że nie ma jednej jedynej definicji, która by odpowiadała tym pojęciom , każda z teorii definiuje je na swój własny sposób i najprawdopodobniej, gdybyś spotkał pięć osób, z których każda powiedziałaby. "Jestem INFJ”, ich definicje osobowości o cechach INFJ różniłyby się od siebie. Oczywiście jest wiele podobieństw łączących teorie posługujące się tymi nazwami, jednakże opisy ich typów osobowości w żadnym wypadku nie będą identyczne.

Pozostawmy jednak chwilowo typologię osobowości. Innym sposobem patrzenia na osobowości ludzkie jest spojrzenie poprzez szkła modelu bazującego na cechach zamiast na typologii. Co przez to rozumiemy? Zamiast usiłowań utworzenia 4 (lub 8, 16, 3...) struktur bazujących na typologii, aby następnie wtłoczyć ludzi w te szablony, możemy po prostu zdefiniować kilka rodzajów cech, po czym zważymy preferencje ludzkie posługując się dobrze wyskalowaną wagą, i ustalimy ich wagę bez grupowania ich w kategorie. Prawdopodobnie spotkaliście się z terminem Ambiwertyk, to doskonały przykład naszego rozumowania. Ambiwersja oznacza, że dana osoba znajduje sie w pośrodu skali odmierzającej introwertyzm i ekstrawertyzm, oznacza to też brak cech wybitnie towarzyskich choć nie jesteś też jednostką wycofującą się z kontaktów, co zaprzecza powyżej opisanemu modelowi Junga. Każda teoria oparta o typologię napotka na trudności w kategoryzowaniu ludzi, których pomiar znajduje się na lini podziału i to bez względu na to ile tych linii będzie.

Teorie bazujące na cechach stwierdzają po prostu, że ambiwertyk jest ekstrawertykiem w skali umiarkowanej i na tym koniec, bez przypisywania mu typu osobowości. Takie podejście na pewno ułatwia dokonanie wiarygodnego pomiaru współzależności pomiędzy cechami osobowości a innymi cechami charakterystycznymi dla np. postawy politycznej, co jest powodem dla którego badania psychometryczne opierają się o cechy, ale to wszystko co za takim podejściem przemawia. W przeciwieństwie do teorii opartych o typy osobowości zdefiniowanie kategorii i typów, które nadawałyby się do sformuowania łatwo dostępnych pojęć do dyskusji i zaleceń staje się niemożliwe. Stąd, choć kategorie takie jak introwertyk i ekstrawertyk są bezwzględnie ograniczające, to również dają nam one szansę na omówienie ważnej części ludzkiej osobowości i pomagają w tworzenu teorii, które wyjaśniają nam motywy naszych działań i są bardziej wiarygodne pod względem naukowym, jednak stwierdzenia typu jesteś w 37% są nijakie i nie zadowalające.

Nasz model łączy w sobie najlepsze elementy z tych dwóch możliwości. Posługujemy się formułą akronimów, którą wprowadziły Panie Myers-Briggs a to ze względu na jej prostotę i wygodę użycia, jednakże przedefiniowaliśmy kilkanaście jungowskich cech wprowadzając kilka dodatkowych, uprościliśmy nasz model i podprowadziliśmy go bliżej do ostatnich osiągnięć, mianowicie do wymiarów osobowości pod nazwą Pięć Wielkich Cech Osobowości. Ponadto w przeciwieństwie do Myers-Briggs oraz innych teorii opartych o model Junga, nie zamieściliśmy tutaj funkcji kognitywnych takich jak myślenie ekstrawertyczne i odczuwanie introwertyczne, nie umieszczając ich na miejscu priorytetowym, zamiast tego posłużyliśmy się pięcioma niezależnymi pomiarami i utworzeniu wokół nich typów osobowości.

Omówimy teraz pięć aspektów naszej osobowości, a potem przejdziemy do grup typologicznych.

Pięć aspektów osobowości

W tej części omówimy pięć aspektów osobowości, które w połączeniu, zdefiniują typ osobowości: Umysł, Energię, Naturę, Taktykę i Identyfikację. Każdy z tych aspektów powinien być widziany jako dwustronne kontinuum, z opcją neutralną w samym środku. Po zakończeniu testu zobaczysz procent, który będzie po prostu wyznacznikiem siły twoich preferencji i wskaże kategorię w której się mieścisz.

Omówimy teraz po kolei powyżej wymienione aspekty osobowości:

Umysł

Ten aspect wskazuje na to w jaki sposób przebiega nasza interakcja z innymi:

  • Jednostki introwertyczne (I) wolą zajęcia wykonywane w samotności, myślą zanim coś powiedzą, męczy ich interakcja społeczna.
  • Jednostki ekstrawertyczne (E) wolą zajęcia zespołowe, myślą w trakcie wypowiedzi i doładowują swoje baterie poprzez interakcję społeczną.

Energia

Drugi aspekt określa sposób naszego postrzegania świata i przyswajania informacji:

  • Jednostki kierujące się intuicją (N) są obdarzone wyobraźnią, polegają na swojej intuicji, są pochłonięte pomysłami i koncentrują się na prawdopodobnych, przyszłych wydarzeniach.
  • Jednostki realistyczne (S) mocno stąpają po ziemi, polegają na swoich zmysłach, są pochłonięte sprawami praktycznymi i koncentują się na przeszłości.

Natura

Ten aspekt określa sposób podejmowania przez nas decyzji i radzenie sobie z uczuciami:

  • Jednostki kierujące się logiką (T) są wymagające, kierują się intelektem, koncentrują się na obiektywiźmie i racjonaliźmie.
  • Jednostki kierujące się zasadami (F) są wrażliwe, idą za swoim sercem, koncentrują się na harmonii i współpracy.

Taktyka

Ten aspekt odzwierciedla nasze podejście do pracy, planowanie i podejmowanie decyzji:

  • Jednostki działające w oparciu o plany (J) są osobami stanowczymi, wolą kierować się jasno sformuowanymi zasadami i wytycznymi, terminy wykonania pracy są dla nich świętością, poszukują odosobnienia.
  • Jednostki poszukujące (P) są świetnymi improwizatorami, wolą otwarte opcje, mają rozluźnione podejście do pracy, poszukują wolności.

Identyfikacja

Ostatnim aspektem podtrzymującym wszystkie pozostałe jest identyfikacja i jest ona wskaźnikiem naszej pewności siebie dotyczącej umiejętności podejmowania decyzji:

  • Jednostki asertywne (-A) są stabilne emocjonalnie, spokojne, zrelaksowane, nie mają skłonności do zamartwiania się.
  • Jednostki czujne (-T), ostrożne i onieśmielone, zwracają dużą uwagę na swój wizerunek, motywuje ich odnoszony sukces, są perfekcjonistami.

Typologia grup

Teraz wiecie już na czym polega każdy z typów osobowości. Ale jak wspólgrają?

Nasz system składa się z dwóch poziomów: pierwszy (wewnętrzy), który definiuje nasze Role, drugi (zewnętrzny), to nasze Strategie.

Role

Poziom ról określa nasze cele, zainteresowania i preferowane działania. Występują tu cztery role:

Analitycy (Kierujący się Intuicją i Logiką [ _NT_ ]- typ osobowości, zarówno Asertywny jak i Czujny wariant)

Te typy osobowości obejmują racjonalizm i bezstronność, wybijają się w debatach intelektualnych na polach naukowych lub technicznych. Jednostki te są silnie niezależne, otwarte intelektualnie, posiadają silną wolę i są obdarzone wyobraźnią, do wielu spraw podchodzą w sposób praktyczny, wykazują o wiele większe zainteresowanie tym co działa, a nie tym co satysfakcjonuje każdego. Te cechy sprawiają, że analitycy są świetnymi strategami, jednak w sprawach towarzyskich i dążeniach miłosnych cechy te stanowią przeszkodę.

Dyplomaci (Kierujący się Intuicją i Zasadami [ _NF_ ]- typ osobowości, zarówno Asertywny jak i Czujny wariant)

Dyplomaci skupiają się na empatii i współpracy, wyróżniający się umiejętnościami dyplomatycznymi i doradczymi. Jednostki należące do tej grupy typologicznej są chętne do współpracy i obdarzone wyobraźnią, często tworzą lub przywracają harmonię w miejscu pracy lub w kręgach towarzyskich. Te cechy sprawiają, że dyplomaci są ludźmi ciepłymi, empatycznymi i wywierającymi na innych wpływ, jednakże stoją na przeszkodzie trzeźwemu myśleniu w dokonywaniu trudnych decyzji.

Strażnicy (Realistyczny i Planujący [ _S_J ] - typ osobowości, zarówno Asertywny jak i Czujny wariant)

Strażnicy są chętni do współpracy i bardzo praktyczni, są zwolennikami i twórcami porządku, bezpieczeństwa i stabilizacji gdziekolwiek się znajdują. Ludzie należący do jednego z tego typu osobowości są z reguły osobami ciężko pracującymi, zwracającymi uwagę na szczegóły, to tradycjonaliści, którzy wybijają się na polach logistyki i administracji, szczególnie dotyczy to tych, którzy polegają na jasno określonej hierarchii i na zasadach. Ten typ osobowości mocno trzyma się swoich planów i nie unika trudnych zadań, jednakże potrafi być także bardzo nieelastyczny i niechętny w akceptacji innych perspektyw.

Odkrywcy (Realistyczny i Poszukujący [ _S_P ] - typ osobowości, zarówno Asertywny jak i Czujny wariant)

Ten typ osobowości jest najbardziej spontaniczny ze wszystkich, posiada też umiejętność takiego kontaktu z otoczeniem, który znajduje się poza zasięgiem innych typów. Odkrywcy są osobami praktycznymi i zwracającymi uwagę na korzyści użytkowe, wyróżniają się w sytuacjach wymagających szybkich reakcji i myślenia w biegu. Są mistrzami technik i narzędzi, którymi posługują się na wiele różnych sposobów, począwszy od wyspecjalizowania się w posługiwaniu narzędziami fizycznymi do umiejętności przekonywania innych. Nic więc dziwnego, że osoby o tego typu osobowości są niezastąpione w sytuacjach kryzysowych, w rzemiośle i sprzedaży, jednakże ich cechy mogą również pchnąć ich w kierunku ryzykownych przedsięwzięć lub ukierunkować ich na wyłącznie zmysłowe przyjemności.

Strategie

Poziom strategii określa preferowane przez nas sposoby wykonywania zadań i osiągania celów. Wyróżniliśmy tu cztery strategie:

Pewny Siebie Indywidualizm (Introwertyczny i Asertywny [ I___-A ] typ osobowości)

Pewni siebie indywidualiści preferują wykonywanie zadań w samotności, polegają na swoich własnych umiejętnościach i instynktach, w przeciwieństwie do tych, którzy poszukują kontaktów z innymi ludźmi. Osoby te znają swoje mocne strony i posiadają dużą pewność siebie. Ten typ osobowości uważa, że odpowiedzialność osobista i zaufanie pokładane w samym sobie stanowią bardzo istotne wartości. Pewni siebie indywidualiści nie zwracają wielkiej uwagi na ludzkie opinie i wolą polegać na sobie.

Panowanie nad Ludźmi (Ekstrawertyczny i Asertywny [ E___-A ] typ osobowości)

Panujący nad ludźmi poszukują kontaktów i zazwyczaj są mistrzami komunikatywności, w towarzystwie, czy na wydarzeniach społecznych, kiedy albo muszą polegać na innych ludziach albo nimi kierować, w takich sytuacjach czują się zrelaksowani. Osoby o tego typu osobowości są pewne swoich umiejętności i nie wahają się wyrażać swoich opinii. Aktywność społeczna i wiedza tego co ludzi porusza jest bardzo ważna dla osób panujących nad ludźmi, jendak nie zależy im na tym co inni o nich myślą.

Stałe Doskonalenie (Introwertyczny i Czujny [ I___-T ] typ osobowości)

Osoby stale udoskonalające są ciche i indywidualistyczne. Na ogół są perfekcjonistami, motywuje ich odnoszenie sukcesów, często poświecają bardzo dużo wysiłku, aby upewnić się, że rezultaty ich pracy będą najlepsze z możliwych. Jak sama nazwa określająca ich wskazuje, osoby stale udoskonalające się wyróżniają się swoimi osiągnięciami, są oddane swojemu rzemiosłu, jednak mają tendencję do zbytniego zamartwiania się o efektywność swoich działań.

Zaangażowanie Społeczne (Ekstrawertyczny i Czujny [ E___-T ] typ osobowości)

Ta ostatnia strategia została przyjęta przez towarzyski, energiczny i motywowany odnoszonymi sukcesami typ osobowości. Społecznie zaangażowani ludzie są na ogół niespokojni, perfekcyjni, łatwo ulegający zarówno bardzo pozytywnym jak i bardzo negatywnym emocjom. Ich ciekawość natury i chęć do ciężkiej pracy oznacza też, że są dość wrażliwymi jednostkami. Typy osobowości posługujące się tą strategią również przykładają wagę do opinii innych ludzi: cenią sobie swój status społeczny i są zawsze gotowi do odnoszenia we wszystkim co robią sukcesów.

Tabela typologiczna

Na tej tabeli zostały umieszczone wszystkie rodzaje osobowości wraz z ich rolami i strategiami:

Analitycy Pewny siebie indywidualizm INTJ-A, INTP-A
Opanowanie do perfekcji ludzkiej natury ENTJ-A, ENTP-A
Nieustanne samodoskonalenie INTJ-T, INTP-T
Zaangażowanie towarzyskie ENTJ-T, ENTP-T
Dyplomaci Pewny siebie indywidualizm INFJ-A, INFP-A
Opanowanie do perfekcji ludzkiej natury ENFJ-A, ENFP-A
Nieustanne samodoskonalenie INFJ-T, INFP-T
Zaangażowanie towarzyskie ENFJ-T, ENFP-T
Strażnicy Pewny siebie indywidualizm ISTJ-A, ISFJ-A
Opanowanie do perfekcji ludzkiej natury ESTJ-A, ESFJ-A
Nieustanne samodoskonalenie ISTJ-T, ISFJ-T
Zaangażowanie towarzyskie ESTJ-T, ESFJ-T
Odkrywcy Pewny siebie indywidualizm ISTP-A, ISFP-A
Opanowanie do perfekcji ludzkiej natury ESTP-A, ESFP-A
Nieustanne samodoskonalenie ISTP-T, ISFP-T
Zaangażowanie towarzyskie ESTP-T, ESFP-T